Hoofdmenu openen

Mechelen Mapt β

Thomas Hazart

English.gif A sculptor from Mechelen
Het merkteken van de 'Meester met de Davidster'
op het beeld Onze-Lieve-Vrouw met kind Jezus
in het heemmuseum De Botermolen te Keerbergen
(Foto: François van der Jeught)

Thomas Hazart (ook gespeld Haesaert) was een 16e-eeuwse Mechelse houtbewerker, geboren in de periode 1530 tot '34 ‍[N 1] en begraven in april 1610 in zijn thuisstad bij de Sint-Janskerk. Hem werden minstens vijfendertig polychrome houten heiligenbeelden toegeschreven. Deze renaissancesculpturen werden ook wel laatgotisch genoemd,[1][2] hoewel bijvoorbeeld de bewogenheid in de gezichten en gebaren bij het beeld De Graflegging van Christus, de barokstijl aankondigt.[3][4]

Het is van belang te beseffen dat er geen eensgezindheid is dat aan Hazart toegeschreven sculpturen, van zijn hand zijn. In 1933 had een toenmalig voorzitter van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen de aanzet gegeven hem als auteur te beschouwen van beeldhouwwerk voorzien van een zespuntige ster als 'meesterteken', vergelijkbaar met een steenhouwersmerk. De secretaris van die kring toont in een recentelijk meermaals gehouden lezing aan, dat niet Hazart de '‍Meester met de Davidster‍' zou geweest zijn en die davidster als waarmerk van een atelier of een soort handelsmerk kan gegolden hebben.[5][6][7] Begin 2015 repliceerde een eredepartementshoofd bij het Koninklijk Instituut Kunstpatrimonium, dat naar zijn mening de eerdere identificatie terecht was en zag in een door de antagonist opgezochte akte zelfs een bijkomend 'bewijs'. Toch erkende hij dat het 'ultieme bewijs' voor identificatie van de Meester met de Davidster nog niet voorhanden is.[8]

Inhoud

OeuvreBewerken

 
Te Amsterdam in december 2013 geveild voor 2.800 euro,[9]
omschreven 'Zuidelijke Nederlanden,
rond 1600, kring van Thomas Hazart'

In afwachting van een collegiale toetsing aangaande identificatie van de 'Meester(s) met de Davidster' en in zoverre geen hieronder opgegeven bron de davidster expliciet vermeldt, stelt Mechelen Mapt overeenkomstig de opgegeven (veelal minder recent bijgewerkte) bron(nen) dat een omschreven werk werd 'toegeschreven aan Hazart'.

MechelenBewerken

De beeldengroep uit het Hofje van Oliveten aan het einde van het Klapgat tegen de Sint-Janskerk werd aan Hazart toegeschreven doch is bij een restauratie van het hoekje vervangen door gipsen exemplaren.[5][10][11]

De collectie van de Stedelijke Musea Mechelen omvat vier beelden (waarvan de vormgeving wel eens omschreven werd als traditioneel, in vergelijking met de hoog verfijnde en fantasierijke albasten reliëfs waarvoor Mechelen bekend was), en te bezichtigen in het Schepenhuis:[12]

  • Onze-Lieve-Vrouw met Kind, met davidstermerk[13][14]
  • Sint-Jacob de Meerdere, met davidstermerk[15][16]
  • Sint-Joris ofte De Heilige Georgius van Cappadocië, met davidstermerk.[17][18]
  • Gekroonde Madonna met Kind, toegeschreven aan Hazart.[19][20]

Het lindehouten beeld van de Heilige Catharina (waarvan het zwaard ontbreekt) in de Sint-Jozefkapel van de Sint-Katelijnekerk werd aan Hazart toegeschreven.[5][21][22]

Het beeld van Onze-Lieve-Vrouw-van-Zon in de Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk werd aan Hazart toegeschreven.[5][23]

De 1,60 meter lange notelaren Jezus in het graf ofte Dode Christus in de Sint-Romboutskathedraal draagt het davidstermerk.[5][24]

Buiten MechelenBewerken

In het heemmuseum De Botermolen in Keerbergen bevinden zich een beeld Sint-Antonius-Aben van de Meester met de Davidster dat afkomstig is uit het afgebroken Sint-Antoniuskapelletje op de hoek van de Haachtsesteenweg en Tremelobaan en met zelfde merkteken een Onze-Lieve-Vrouw met Kind uit de op de hoek van de Acaciadreef en Tremelobaan gesloopte kapel.[25]

In het museum De Mindere in Sint-Truiden staan het beeld Sint-Anna-te-Drieën in ongebruikelijke voorstelling gedrieën op een bank gezeten,[26][27] dat van de Heilige Bonaventura van Lyon,[28][29] alsook dat van ene Heilige bisschop.[30][31] Deze drie werken werden toegeschreven aan Hazart.

Tot de collectie van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis te Brussel horen een beeld van Sint-Antonius (waarvan de staf verdwenen is) met vlammen aan de voet, toegeschreven aan Hazart,[32][33] evenals een Sint-Anna ten Drieën met op de rechterarm Maria met Jezus, met davidstermerk[34][35]

In de Sint-Remigiuskerk in Haacht staat een beeld Sint-Anna ten Drieën met op de rechterarm Maria met Jezus, afkomstig uit de voormalige Haachtse Sint-Annakapel, met het davidstermerk.[36][37]

In de Onze-Lieve-Vrouw-ten-Poelkerk in Tienen staat een beeld Sint-Anna ten Drieën met op de rechterarm Maria met Jezus, met het davidstermerk. Het 90 cm hoge werk werd in 1919 gerestaureerd door de Leuvense beeldhouwer Frans Vermeylen en naar het einde van die eeuw toe herschilderd.[38][39]

Een nis in de sacristiegang van het karmelietessenklooster Onze-Lieve-Vrouw ten Troost in Vilvoorde bevat de gepolychromeerde beeldengroep De Graflegging, toegeschreven aan Hazart en met op de rug van de Christusfiguur het davidstermerk.[4][40]

In de schatkamer van de Sint-Gorgoniuskerk te Hoegaarden staat Jezus met een purperen mantel bespot, een 58 cm hoge gepolychromeerde Ecce homo toegeschreven aan Hazart.[6]

De Sint-Gertrudiskerk in Ternat bevat, behalve de preekstoel van Pieter Valckx, boven het altaar een met gepolychromeerd plamuur bezet houten beeld van Sint-Gertrudis, met het davidstermerk.[41][42][43][N 2][44][45][46]

De Sint-Martinuskerk in Aalst heeft een lindenhouten Onze-Lieve-Vrouw van de Rozenkrans, toegeschreven aan Hazart.[47]

In de Sint-Laurentiuskerk in de deelgemeente Betekom van Begijnendijk staat een lindenhouten Onze-Lieve-Vrouw met Kind, met het davidstermerk.[48]

De Sint-Pieterskerk in Lille bevat een aantal gepolychromeerde houten beelden, waaronder een paar van Nicolaas van der Veken en een Onze-Lieve-Vrouw-met Kind, toegeschreven aan Hazart.[49][50] In de deelgemeente Gierle staat in de Onze-Lieve-Vrouwekerk een (aangekleed) beeld, eveneens een Onze-Lieve-Vrouw met Kind toegeschreven aan Hazart.[51]

In de Sint-Niklaaskerk in de deelgemeente Perk van Steenokkerzeel staat een beeld van de heilige Adrianus, toegeschreven aan Hazart.[52] Onroerend Erfgoed noemt dit beeld in haar beschrijving van het kerkmeubilair in één adem met dat van de heilige Sebastianus, beide louter als "gepolychromeerd hout, Mechelse school 17de eeuw".[53] In de Sint-Catharinakerk te Humelgem, een gehucht dichtbij de dorpskern van Steenokkerzeel, draagt een Onze-Lieve-Vrouw met Kind het davidstermerk.[54]

In de Sint-Thomas van Kantelbergkapel in het gehucht Schoor te Balen is een beeld van Sint-Thomas, met het davidstermerk.[55]

De Sint-Jacobskerk in Leuven heeft een beeld van Sint-Rochus van Montpellier, met het davidstermerk.[56]

In de zogeheten Sint-Dimpna-nis bij de kapel van het Oud Gasthuis in Geel is een kopie van de beeldengroep met de marteldood van Sint-Dimpna. Onder de originele gepolychromeerde houten beelden bewaard in het interieur, draagt het beeld van de vader het merkteken van de Meester met de Davidster in de voet. Het gaat allicht om diens herstelling in 1609-'10 van de beeldengroep vermoedelijk uit de periode 1514-'16 van de Westerlose meester Merten, na beschadiging tijdens de Godsdiensttroebelen.[57]

Onbekende locatieBewerken

Foto's uit de Tweede Wereldoorlog van drie aan Hazart ('Haesaert, Thomas') toegeschreven beelden horen tot het Bildarchiv Marburg: een Sint-Rochus van Montpellier ('Heiliger Rochus'), een Sint-Joris ('Heiliger Georg') en een Madonna, waarvan de locatie(s) als 'onbekend (Mechelen)' vermeld worden.[58] De Sint-Joris en het Madonnabeeld zijn duidelijk het inventarisnr. B0016 en de Onze-Lieve-Vrouw met Kind met inventarisnr. B0015 in de collectie van de Stedelijke Musea Mechelen. Van de Sint-Rochus, een van de bekendste pestheiligen die hier heel anders is uitgebeeld dan de versie te Leuven, vond Mechelen Mapt geen huidige locatie.

FilmlinksBewerken

'Het Thomas Hazart dilemma'
lezing François van der Jeught tot de stadsgidsen


Externe linksBewerken

BronnenBewerken

  • Zie onder Filmlinks: 'Het Thomas Hazart dilemma', lezing F. van der Jeught tot de stadsgidsen, inclusief eveneens geüploade tekst (klik daartoe in de onderbalk op 'YouTube'). Nagezien 2014-08-07.
  1. Stedelijk Museum Hof Van Busleyden - Wat krijg je te zien. Website 'Lerarenkaart', de beroepskaart uitgegeven door Het Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming. Nagezien 2014-08-07.
  2. Parochiekerk Sint-Remigius (ID: 41860). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-08-07; het 'gotisch' genoemde beeld is dat van Sint-Anna ten Drieën.
  3. De Belder, Hein. Press 'Van popjes tot modern design. Mechelen brengt overzicht van houtsnijwerk en meubelen'. Review in De Standaard - De grote Parade , 2000, 02 / 16 - pp. 3 : b/w ill. Kunstonline (2000). Nagezien 2014-08-07.
  4. 4,0 4,1 De Nijn, Heidi. Mechels houtsnijwerk in de eeuw van Karel V (Pdf). Het Mechelse meubel 1500–2000 – 'Van houtsnijwerk tot design'. OKV jg. 38 (2000) nr. 1 p. 4 en 10. Openbaar Kunstbezit Vlaanderen. Nagezien 2014-08-12.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Lezing door François van der Jeught: Was Thomas Hazart (†Mechelen, 1610) wel de 'Meester met de Davidster'?. Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen (2013). Nagezien 2014-08-07.
  6. 6,0 6,1 Lezing door François van der Jeught te Mechelen: Was Thomas Hazart (†Mechelen, 1610) wel de 'Meester met de Davidster'? (Pdf). Alpaidis, jg. 49 nr. 193 (2013/4). Tijdschrift voor Heemkunde Folklore en Oudheidkunde & Nieuwsblad van de Hoegaardse Biergilde ‘Die Edele Orde van den Moutstock’. Nagezien 2014-08-07; ondanks "Wij komen er volgend nummer op terug" vond Mechelen Mapt geen herneming in de volgende twee nummers.
  7. Lezing Oudheidkundige Kring: was Thomas Hazart († Mechelen, 1610) wel de 'Meester met de Davidster'? op 19 november 2013. Stadsarchief Mechelen (2013-11-05). Nagezien 2014-08-07.
  8. Jansen, Jaak. Repliek. Mededelingenblad Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen jg. 46 (2015) nr. 1 p. 9-10. KKOLKM.
  9. (en) #87 A sculpture 'Maria and Child'. (Bidding) – The Christmas Sale – Lekstraat 63, 1079 EM Amsterdam, Netherlands. Arts and Antiques Group (AAG) (online: Nextlot). Nagezien 2014-08-10.
  10. Sint-Janskerkhof (ID: 8556). De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-08-07.
  11. 'Hofje van Oliveten' Sint-Janskerkhof. Regionale Beeldbank. Nagezien 2014-08-07.
  12. Schepenhuis - De collectie. Geschiedenis van Mechelen. private site 'Waarom leven wij'. Nagezien 2014-08-08.
  13. Onze Lieve Vrouw met Kind (object B0015). Stad Mechelen. Nagezien 2014-08-09.
  14. Onze Lieve Vrouw met Kind (inventarisnr. B0015). Europeana (Koninklijke Bibliotheek, Den Haag). Nagezien 2014-08-10.
  15. Sint-Jacob de Meerdere (object B0014). Stad Mechelen. Nagezien 2014-08-09.
  16. Sint-Jacob de Meerdere (inventarisnr. B0014). Europeana (Koninklijke Bibliotheek, Den Haag). Nagezien 2014-08-10.
  17. De Heilige Georgius van Cappadocië (object B0016). Stad Mechelen. Nagezien 2014-08-09.
  18. De Heilige Georgius van Cappadocië (inventarisnr. B0016). Europeana (Koninklijke Bibliotheek, Den Haag). Nagezien 2014-08-10.
  19. Madonna met kind (object OCMW B0018). Stad Mechelen. Nagezien 2014-08-09.
  20. Madonna met Kind (inventarisnr. OCMW B0018). Europeana (Koninklijke Bibliotheek, Den Haag). Nagezien 2014-08-10.
  21. Sint-Katelijnekerk, een volkse kerk. Stad Mechelen. Nagezien 2014-08-09.
  22. Beleids- en ontsluitingsplan voor het ensemble van de historische kerken van de Mechelse binnenstad. Torens aan de Dijle (Pdf) p. 25. Afdeling Erfgoedontwikkeling, Stad Mechelen (2013). Nagezien 2014-08-07.
  23. O.-L.-Vrouw van Zon. BALaT, Belgian Art Links and Tools. Nagezien 2014-08-11.
  24. Dode Christus. BALaT, Belgian Art Links and Tools. Nagezien 2014-08-11 ('Kerk Sint-Rumoldus' slaat terdege op de stapel stenen tussen Wollemarkt en Steenweg te Mechelen.).
  25. van der Jeught, François. Opnieuw 16de-eeuws Mechels houtsnijwerk ontdekt van de Meester met de Davidster!. Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen (2014). Nagezien 2014-08-07.
  26. Detailfiche Heilige-Anna-te-Drieën. Erfgoedplus, website voor cultureel erfgoed in Limburg en Vlaams-Brabant. Nagezien 2014-08-10.
  27. Heilige-Anna-te-Drieën (identifier 71053A51.priref.1136). Europeana (Koninklijke Bibliotheek, Den Haag). Nagezien 2014-08-10.
  28. Detailfiche Heilige Bonaventura van Lyon. Erfgoedplus, website voor cultureel erfgoed in Limburg en Vlaams-Brabant. Nagezien 2014-08-10.
  29. Heilige Bonaventura van Lyon (identifier 71053A51.priref.1245). Europeana (Koninklijke Bibliotheek, Den Haag). Nagezien 2014-08-10.
  30. Detailfiche Heilige bisschop. Erfgoedplus, website voor cultureel erfgoed in Limburg en Vlaams-Brabant. Nagezien 2014-08-10.
  31. Heilige bisschop (identifier 71053A51.priref.1255). Europeana (Koninklijke Bibliotheek, Den Haag). Nagezien 2014-08-10.
  32. Saint Antoine. BALaT, Belgian Art Links and Tools. Nagezien 2014-08-10.
  33. Saint Antoine (identifier [KIK-IRPA n° 20046124; AP_10354985)]. Europeana (Koninklijke Bibliotheek, Den Haag). Nagezien 2014-08-10.
  34. Sainte Anne trinitaire. BALaT, Belgian Art Links and Tools. Nagezien 2014-08-10.
  35. Sainte Anne trinitaire (identifier KIK-IRPA n° 20046126; AP_10354987). Europeana (Koninklijke Bibliotheek, Den Haag). Nagezien 2014-08-10.
  36. Vandeputte, Omer (red.). Gids voor Vlaanderen 2007 Toeristische en culturele gids voor alle steden en dorpen in Vlaanderen p. 460. Lannoo (2007). Nagezien 2014-08-07.
  37. Sint-Anna-ten-drieën. BALaT, Belgian Art Links and Tools. Nagezien 2014-08-08.
  38. Detailfiche H. Anna-ten-Drieën. Erfgoedplus, website voor cultureel erfgoed in Limburg en Vlaams-Brabant. Nagezien 2014-08-10.
  39. H. Anna-ten-Drieën (identifier KF.objecten.12341772718361031665563). Europeana (Koninklijke Bibliotheek, Den Haag). Nagezien 2014-08-10.
  40. Karmelietessenklooster Onze-Lieve-Vrouw ten Troost (ID: 70536). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-08-07.
  41. Parochiekerk Sint-Gertrudis (ID: 40691). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-08-08.
  42. Detailfiche H. Gertrudis. Erfgoedplus, website voor cultureel erfgoed in Limburg en Vlaams-Brabant. Nagezien 2014-08-10.
  43. H. Gertrudis (identifier KF.objecten.1356273052189-1034889314). Europeana (Koninklijke Bibliotheek, Den Haag). Nagezien 2014-08-10.
  44. H.Gertrudis. BALaT, Belgian Art Links and Tools. Nagezien 2014-08-11.
  45. Vandeputte, Omer (red.). Gids voor Vlaanderen 2007 Toeristische en culturele gids voor alle steden en dorpen in Vlaanderen p. 1122. Lannoo (2007). Nagezien 2014-08-07.
  46. Wandeling: ‘Thuis’ in Ternat (Pdf). Gemeente Ternat.
  47. O.L.Vrouw met Kind. BALaT, Belgian Art Links and Tools. Nagezien 2014-08-12.
  48. O.L.Vrouw met Kind. BALaT, Belgian Art Links and Tools. Nagezien 2014-08-11.
  49. Parochiekerk Sint-Pieter (ID: 47413). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-08-08.
  50. O.-L.-Vrouw met Kind. BALaT, Belgian Art Links and Tools. Nagezien 2014-08-12.
  51. Parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw (ID: 47441). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-08-09.
  52. H. Adrianus. BALaT, Belgian Art Links and Tools. Nagezien 2014-08-11.
  53. Parochiekerk Sint-Niklaas (ID: 41370). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-08-11.
  54. O.L.Vrouw met Kind. BALaT, Belgian Art Links and Tools. Nagezien 2014-08-11.
  55. Kapel Sint-Thomas van Kantelberg (ID: 52211). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-08-08.
  56. H. Rochus van Montpellier. BALaT, Belgian Art Links and Tools. Nagezien 2014-08-12 (Deze bron vermeldt: "merk, gebeiteld, : stadsmerk Mechelen: zespuntige ster:").
  57. Ziekenhuis Oud Gasthuis (ID: 52279). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-08-08.
  58. Zoekresultaten 'Haesaert Bildarchiv Marburg'. Europeana (Koninklijke Bibliotheek, Den Haag). Nagezien 2014-08-09. Noot: Het Duitse 'Herstellung' betekent 'vervaardiging', niet 'herstelling'.

VoetnotenBewerken

  1. Thomas Hazart zou volgens notarisakten verklaard hebben, in 1601 dat hij deken van de schrijnwerkers en 70 jaar oud was, en in 1608 dat hij 74 jaar oud was. — Bron:
    Lezing 'Het Thomas Hazart dilemma' door F. van der Jeught in het auditorium van het Koninklijk Atheneum Pitzemburg voor de stadsgidsen; opname en op 2013-11-25 publicatie op YouTube: R. Van Poele. Nagezien 2019-02-18.
  2. De bron Europeana voor de Sint-Gertrudis in Ternat, vermeldt als vervaardiger: "Haesaert, Thomas (joods beeldhouwer uit Mechelen, 15xx-1610)".