Hoofdmenu openen

Mechelen Mapt β

Spaans Gasthuis

English.gif A former military hospital in Mechelen, the first of its kind in Europe

Het pand van het voormalig Spaans Gasthuis gelegen Onder-den-Toren 13–14 bij de hoek met de Minderbroedersgang aan de zijde Sint-Katelijnestraat in Mechelen, is opgenomen in de lijst van Onroerend Erfgoed.

J. B. De Noter schetste het vermeende uitzicht in 1507 van het op deze plaats gevestigde Hof van Saksen[1][N 1], wellicht genoemd naar de laat 15e-eeuwse goeverneur van de Nederlanden Albrecht van Saksen de Kloekmoedige, die onze contreien had veroverd voor Maximiliaan van Oostenrijk.[N 2] Daarna was het nog het Hof van Bernard van Merode, de Mechelse edelman wiens bezittingen in 1568 onteigend zouden worden en die in 1572 zijn stad zou innemen en even besturen voor Willem de Zwijger van Oranje.[2][3][4][N 3]

In 1585, meteen na de Spaanse verdrijving van het vijfjarig tweede calvinistisch bewind uit de stad, werd het stadspaleis ingericht als een gasthuis. Dit eerste sedentaire militair hospitaal in West-Europa was voor die tijd hooggespecialiseerd uitgerust voor verpleging van zieke en gewonde vooral Spaanse, Italiaanse en Britse soldaten in dienst van het Habsburgse Rijk, mits ze een 'verzekeringspremie' van 1 real per dag hadden betaald. De Mechelse bevolking had er nauwelijks baat bij vermits militairen uit de Nederlanden en Nederduitse gebieden verondersteld werden verzorgd te worden door de gewone hospitalen van de grote steden. De personeelsbezetting bestond uit vier geneesheren, negen chirurgen, zes assistenten en een aantal barbiers.

Het pand kwam leeg te staan na de Vrede van Münster in 1648, doch werd opnieuw in gebruik genomen tussen 1671 tot 1715 tijdens de oorlog met Frankrijk. Met de Vrede van Utrecht in 1713 verloor het opnieuw zijn functie.

Tussen 1755 werd alles aangepast tot een wapenopslagplaats met nieuwe gebouwen, zoals een ruim 70 meter lange smidse langs de Nieuwe Melaan. Ook de Mechelse loge La Concorde bezette er tijdelijk een zogeheten 'werkplaats'.

Het Frans bewind sloeg het gasthuis in 1793 aan als 'nationaal goed' en, na de verkoop in 1808, werd het grote gebouw met smidse afgebroken. De resterende gronden en gebouwen werden in 1854 deels ingenomen voor de inrichting van het Gesticht Cellekens en in 1879 werd, in het andere deel, de oprichting verwezenlijkt van de Katholieke Normaalschool. Deze school breidde in 1884 verder uit met een kapel naar een ontwerp van Fr. Baeckelmans. In 1967 verhuisde de Katholieke Normaalschool naar de Bleekstraat in Mechelen en in 1969 deed de Technische Scholen Mechelen haar intrede in de gebouwen.

Externe linksBewerken

BronnenBewerken

  1. Zicht op het Hof van Saksen in 1507, later Spaans gasthuis of militair hospitaal (SME001005528). Regionale Beeldbank van o.m. Mechelen. Nagezien 2014-07-23.
  2. Het Spaanse Gasthuis, Onder den Toren 13-14 (SME001004228). Regionale Beeldbank van o.m. Mechelen. Nagezien 2014-07-23.
  3. Salman, Jeroen. Populair drukwerk in de Gouden Eeuw: De almanak als lectuur en handelswaar p. 337 (incl. voetnoot 146). Walburg Pers (2011). Nagezien 2014-07-23.
  4. Potgieter, E. J. (ed. Zimmerman, Johan Carl 1896). Anna; Schets uit den Spaanschen tijd. De werken. Deel 6. Schetsen en verhalen. Deel 1 p. 57–58. H. D. Tjeenk Willink, Haarlem (3de druk) (online DBNL 2010). Nagezien 2014-07-22. "De trotsche woning van Bernard van Merode leverde den 31sten Augustus 1572 een tooneel op, den ouden luister van zijn aanzienlijk geslacht waardig. De levendige bedrijvigheid zijner dienaren had het des daags te voren luide verkondigd, dat de wettige eigenaar, na vijf jaren ballingschap, tot de haardstede zijner vaderen was teruggekeerd. Het steenen wapenbord der Merodes, in der tijd door den Raadsheer Blazer smadelijk weggenomen, was op nieuws boven de gothische poort vastgemaakt; menig arme had het er met blijdschap weder begroet."

VoetnotenBewerken

  1. De Beeldbank vermeldt bij SME001002496: "Detail van de ingangsdeur van het Hof van Muysen (Muizen), Korte Heirgracht 2" (1872) (de latere Van Hoeystraat), doch bij SME001003625: "Bouwaanvraag voor de gevel van het Hof van Saksen (of Hof van Muizen), oorspronkelijk het Spaans Gasthuis of militair hospitaal, gelegen aan de toenmalige Rumoldusplaats" (1825) met op de tekening handgeschreven "huys gestaen aan St Rumoldus plaets bei hof van saccie" en Onroerend Ergoed (ID: 59159) "Aanvankelijk stond hier in de 16de eeuw het zogenaamde 'Hof van Saksen' of 'Hof van Muizen'. In 1591 werd dit hof door de aartshertogen Albrecht en Isabella heringericht als 'Spaans gasthuis'". Mechelen Mapt vond nog geen meer originele bron voor 'Hof van Muizen' (of 'Muysen of 'Musene') in die buurt. Overigens is het gasthuis al in 1585 gesticht, waren Albrecht en Isabella nog niet samen in 1591 (als ook in RIMNieuws nr. 28 1994/1: "In 1591 werd het omgevormd tot het zogenaamde Spaans Gasthuis") en bestuurde zelfs Albrecht pas vanaf 1595.
  2. RIMNieuws nr. 28 1994/1 poneert: "het hof van Albrecht von Saksen, één der invloedrijkste generaals van het leger van Keizer Karel V. Nochtans stierf de Kloekmoedige in het geboortejaar van Karel en pas na diens dood werd in 1599 de volgende Albrecht von Saksen(-Eisenach) geboren.
  3. Vier 15e-eeuwse burgemeesters van Mechelen waren bloedverwanten van de calvinist Bernard van Merode: Arnold (°1490-1553), Hendrik (°1530-1590), Willem Sr. (°1530-1603) & Jr. (°1560-1628). Arnolds schoonfamilie de Gottignies leverde ook een reeks ambtgenoten in die eeuw. Bron: Audenaert, Stefanie. Het familiearchief de Bergeyck – Inventaris van de bescheiden uit het deelarchief de Visscher de Celles, Volume I (Pdf). Gemeente Beveren (2006). Nagezien 2014-07-23.