De Oude Zwemdok

English.gif The former swimming pool of the City of Mechelen
'‍'Dɘn Aovɘn Dok'‍'

Het voormalig stedelijke zwembad in Mechelen – ook in de omstreken gekend als De Oude Zwemdok ofte ‍'Dɘn Aovɘn Dok'‍ – is een landmark. Dit etablissement was gelegen tussen de Afleidingsdijle en de Keerdok, aan het Rode Kruisplein. Het is, samen met het in datzelfde gebouw ondergebrachte oud douanekantoor, onderhevig aan het project Den Dok ter renovatie en herbestemming.[1]

GeschiedenisBewerken

Al in 1897 was een badinrichting gepland maar pas vanaf 1916 werden de werken met bijzondere zorg uitgevoerd, om tijdens de Eerste Wereldoorlog deportatie van zoveel mogelijk Mechelse werklozen naar Duitsland ten bate van de vijandige oorlogsindustrie te voorkomen. Het ganse zwembad- en douanecomplex werd een smaakvol laat neorenaissanceontwerp van de Mechelse architect August Van Haesendonck. Nauwelijks valt op dat van de westelijke vleugel de kopgeveltop aan het Keerdok daarentegen een kopie is van de 17e-eeuwse zogenoemde 'Spaanse Gevel', die op de Grote Markt als een tang op een varken bij het Stadhuis past. Sinds de uiteindelijke afwerking kon vanaf 6 juli 1924 onder meer de gewone Mechelaar, voor enkele centen, de nattigheden genieten.

Modernizeringen in 1954 en in 1970 vervingen boven de zwemkom het in metaal gevatte glazen dak door een ondoorzichtige glinsterende blauwe hemel; terzijde verdwenen de galerijen waarvan de kleedhokjes naar een ruimte achteraan verhuisden, aldus verplichtend tot gebruik van een desinfecterend voetbad, met veeleer optionele publieke douche, voor en na het zwemmen. Ook de inkom met gelagzaal en de machinekamer werden aangepast. Van het in zand- en baksteen (en bevloerd beton) opgetrokken gebouw kregen nadien de oostelijke voorgevel en het torentje jarenlang, tot de 21e-eeuwse ombouw als hotel, een witte verflaag.

StapelhuisBewerken

Naast het zwembad werd ook een stapelhuis gebouwd, waar de diensten van de douane waren in ondergebracht. Vanaf dit stapelhuis liep er een spoorlijn naar Nekkerspoel. Tijdens de volgende oorlog misbruikten de Nazi's deze voor de beruchte transporten vanuit hun verzamelkamp in de Kazerne Dossin.

WasruimtesBewerken

Aan de achterkant van het oude zwembad waren er twee ingangen: één voor de mannen en één voor de vrouwen. Boven elke ingang werden de mensen herinnerd aan de noodzaak van de reinheid:

  • "Orde, reinheid en beleefdheid zijn een kroon voor elken leeftijd"
  • "Door reinheid kunnen arm en rijken met dezelfde schoonheid prijken"

Deze properheidscampagne, opgezet door de stad Mechelen, had tot doel om niet enkel het spanningsveld tussen arme en rijke mensen te milderen, maar ook om ziektes zoals cholera voorgoed te verbannen. De waterleiding in Mechelen zou pas verschijnen rond 1927 en de gewone man spoelde daarvoor enkel zijn handen en gezicht proper met pompwater en gaf de rest van zijn lichaam een kattewasje. Ook de strenge vinger van mijnheer pastoor die voorhield dat 'in uw blootje staan de kuisheid niet dient', weerhield menig persoon.

De rijkere Mechelaars betraden het zwembad langs de voorkant en konden zich verschonen in een warme gesloten ruimte die voorzien was van een gietijzeren bad. Deze wasruimtes waren versierd met wandtegels, werden afgesloten met mooi geverniste houten deuren en sierlijke deurknoppen. De douches waren aparte cellen met witte tegels.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakten o.a. Britse soldaten gebruik van de wasruimtes. Hierdoor roken de wasruimtes naar de Engelse legerzeep die een speciaal ontsmettingsmiddel bevatte.

ZwembadBewerken

Het eigenlijke zwembadgedeelte was volledig betegeld in wit en blauw en had, aan de ingang, een halfronde trap. Hier bevond zich het standbeeld in brons van een redder. Dit beeldhouwwerk van Willem Geets uit 1919 stelde Petrus Leopold Janssens (Petrus den Ullekont) voor. Deze Mechelse steenkoolboer, geboren te Mechelen in 1871 en overleden in 1942, had voor 1914 reeds 21 decoraties "Eerste Klasse" gekregen voor het redden van niet minder dan 44 drenkelingen uit de Dijle en zijn vlietjes. Ondanks zijn uitstekende zwemcapaciteiten weigerde Petrus Leopold Janssens de post van redder in het zwembad omdat een vaste job hem niet beviel.

Rondom het zwemgedeelte bevonden zich ook nog een rij siertegels en op geregelde afstand was een ingebouwd spuwbakje voorzien.

Oorspronkelijk bestond de dakconstructie uit glas, geplaatst in een metalen art nouveau kadergewelf en waren er, aan beiden zijden van de dok, verdiepingen aangebracht, ondersteund door ijzeren pilasters. De inwerking van vocht noodzaakte de stad Mechelen om, in de jaren ’50 van de 20e eeuw, de glazen hemel te vervangen door een blauwgeverfd plafond. Ook de kleedhokjes, die zich rond het zwemgedeelte bevonden, werden buiten de zwemhal geplaatst.

Alle elementen werden op peil gehouden d.m.v. een stookkamer, die de ketels, buizenstellen, druk-en andere meters, ventielen, draaikranen en loopbruggen bevatte. Ook de ronde stenen schouw met ijzeren ringen maakte hier een deel van uit.

ScholenBewerken

Vele scholen uit de Mechelse omgeving hielden in het oude zwembad het vak schoolzwemmen, waaronder de Technische Scholen Mechelen (TSM), het Mechelse Scheppersinstituut, de Tildonkse kostschool Ursulinen,[2] e.a.

ClubsBewerken

Het oude zwembad was ook de thuisbasis voor verschillende (sport)clubs en verenigingen :

Ook een tafeltennisclub, de Mechelse petanqueclub en een turnvereniging vonden er een onderdak.

HotelBewerken

In 2001 werd het oude zwembad definitief voor het publiek gesloten. De jaren daarna werd er hevig gebakkeleid over een mogelijk nieuwe bestemming[5] of over een totale afbraak. Het project 'Den Dok' leidde dan toch tot een jarenlange renovatie. De niet als voorheen te benutten zwemkom en het standbeeld De Redder zouden behouden blijven, evenals douchegangen en een deel van de kelders.[6] De Nederlandse hotelketen Van der Valk Groep biedt er sinds november 2019 een congres- en zogeheten wellnesscentrum bij 124 kamers.

FilmlinksBewerken

Urban exploration 2010
Oude zwembad in Mechelen 2014
Opening als hotel 2019


Externe linksBewerken

BronnenBewerken

  1. Daneels, Jan. Project Den Dok herstelt maatschappelijk belang van historisch Mechels zwembad en douanehuis. Architectura (2013-02-19). Nagezien 2013-07-07.
  2. 'gimycko' (pseudoniem blogger). Ouwen Dok. Mechelen Blogt. Nagezien 2013-07-07. (citeert 'Zwembad weekt emoties los over de plas' GVA 2007-12-19)
  3. Foto uit de oude doos: Racing Swimming Club Mechelen. Stadsarchief Mechelen (2011-12-30). Nagezien 2013-07-07.
  4. De historie van de club (Pdf). Politie Schutterskring Mechelen (2008-08-09). Nagezien 2013-07-07.
  5. Advies over de nieuwe bestemming van de Oude Zwemdok te Mechelen (Pdf). Stedelijke Cultuurraad Mechelen (2008-05-31). Nagezien 2013-07-07.
  6. Buitenrestauratie 'Ouwen Dok' afgerond. Radio Reflex (2017-11-16). Nagezien 2019-04-17.
    • Verschueren, Eddy. Ouden Dok restauratie is start van nieuwe stad. Mechelen op zijn Best. Blog mechelen.traveltopper.eu (2017-11-16). Nagezien 2019-04-17.

VoetnotenBewerken