Hoofdmenu openen

Mechelen Mapt β

Opsinjoorke

(Doorverwezen vanaf Opsinjoorke / Zatten Bras)
English.gif Historical wooden dummy, mascotte of Mechelen and part of its folklore
Opsinjoorke volgt de pijltjes
(Hof van Aurelius Carrega, Cavalcade 2013)

Opsinjoorke is de mascotte van de Stad Mechelen: een pop van een kort dik mannetje met een snor, die traditiegetrouw tijdens stoeten in de Ommegang op een lijnwaden zeil meegedragen en op tijd en stond in de lucht gegooid en weer opgevangen wordt. Voor die activiteiten wordt de eeuwenoude pop sinds de twintigste eeuw vervangen door een kopie, wijl de echte in veiligheid bewaard blijft.

Een bronzen beeld dat de traditie voorstelt, staat voor het Stadhuis op de Grote Markt.

Inhoud

Geschiedenis en etymologieBewerken

De wortels van de traditie lagen in Spanje,(bron?) waar een rond mannetje genaamd El Pelele gelijkaardige avonturen beleefde. In het Madrileense Pradomuseum valt op een schilderij van Francisco de Goya een tafereel te zien waarbij iemand op een doek de lucht in geworpen wordt. Ook in Vilvoorde en het Noord-Franse Trelon kent men tradities met op een doek opgegooide poppen.

In 1647 sneed Valentyn van Lanscroon de Mechelse pop uit hout en gaf hem de nam Sotscop (Zotskop). Deze titel zou de komende decennia veranderen in meer denigrerende namen als Vuilen Bras, Vuilen Bruidegom of Vuilen Bruid. Naar verluidt zou de traditie bestaan hebben, dat vierende vrienden een vrijgezel aan de vooravond van zijn huwelijk in een zeil optosten. Na de onvermijdelijke ongevallen zou die praktijk door de Stad verboden geweest zijn, zodat een pop de rol van de bruidegom kwam te vervullen.

 
Standbeeld van Opsinjoorke voor het Stadhuis

Tijdens de processie of stoet van 4 juli 1775 vloog de pop in de Sint-Katelijnestraat per ongeluk in de menigte. Eén van de mensen in het publiek, Jacobus de Leeuw, trachtte de pop af te weren opdat die niet op zijn hoofd terecht zou komen. De Mechelaars verdachten hem er echter van de pop te willen stelen en begonnen hem te slaan en te verwonden. Volgens sommige bronnen belandde hij in de gevangenis; andere zeggen dat hij door een barmhartige Mechelaar in diens huis werd opgenomen. In ieder geval wist hij te 'ontsnappen' naar zijn woonst in de Wolstraat te Antwerpen. Op 29 augustus richtte De Leeuw een protestbrief tot het Mechels magistraat (stadsbestuur) waarin hij zijn onschuld en zijn verwondingen uitlegde; zijn arm was door de gevechten wel zes weken lam geweest en hij had er twee wonden aan overgehouden. Hij eiste zijn hoed en wandelstok terug. Wat de reactie op zijn brief was is echter onbekend.

Het incident bezorgde de pop haar definitieve naam Opsinjoor, spottend met de bijnaam voor Antwerpenaars: Sinjoren (gebaseerd op het Spaanse woord voor meneer of heer, señor). Veiligheidshalve werd de pop in een koffer voorzien van sterke sloten opgeborgen en aldus tot op de dag van vandaag bewaard in het Mechelse Stadsmuseum in de huidige Frederik de Merodestraat.

Opsinjoorke in Antwerpen

 
Opsinjoorke (Veemarkt, Carnavalstoet 2007)

De pop werd twee keer echt gestolen:

  • Op 7 december 1949 drongen Antwerpse studenten De Wikings het museum binnen en stalen de koffer en de pop. Ze brachten hun buit over naar de Antwerpse burgemeester Lode Craeybeckx. Deze beloofde de Mechelse burgemeester dat de pop aan de stad zou worden terugbezorgd, maar eerst werd ze enkele dagen tentoongesteld in het Rockoxhuis in Antwerpen. Exact een maand later, op 7 januari 1950, werd ze terug naar Mechelen gebracht. De voor de rechtbank gedaagde onverlaten werden vrijgesproken.
  • In 1971 werd Opsinjoorke opnieuw ontvreemd, maar men vond hem enkele dagen later terug op de binnenkoer van de Mechelse gevangenis.

Van het Mechels origineel beschikt Antwerpen over een 19e-eeuwse kopie, bewaard in het Antwerpse Folkloremuseum.

BoekenBewerken

In 1927 verscheen bij de Nederlandse Boekhandel Antwerpen het boek "De waarachtige geschiedenis van Op-Sinjorken" - Op rijm verteld door Hendrik van Tichelen en voorzien van aantekeningen. De pentekeningen in het boek waren afkomstig van Edmond van Offel.

VariaBewerken

  • Een Mechelse wandelclub heet Opsinjoorke.
  • In de Onze-Lieve-Vrouwestraat is/was er een café met de naam Sotscop met een Sotscopkelder.
  • In de Streekkrant - editie Mechelen heeft Opsinjoorke een column.

GalerijBewerken

FilmlinksBewerken

Opsinjoorke @ Ommegang 25/08/2013


Externe linksBewerken

BronnenBewerken

VoetnotenBewerken