Hoofdmenu openen

Mechelen Mapt β

Godfried Danneels

English.gif Former archbishop of Mechelen and Brussels
Kardinaal Danneels

Godfried Danneels, geboren te Kanegem op 4 juni 1933 en overleden te Mechelen op 14 maart 2019, was van 1979 tot 2009 aartsbisschop van Mechelen-Brussel en metropoliet van België. Als kardinaal sedert 1983 was hij uitermate betrokken bij de beide latere pausverkiezingen.

Mede door veelvuldige verschijningen via diverse mediakanalen waarin zijn progressief katholiek en diepgelovig gedachtegoed diplomatisch tot uiting kwam, genoot hij alom opmerkelijk veel respect. Niettemin wierp de veeleer toedekkende wijze waarop hij bleek te zijn omgesprongen met informatie over pedofilie binnen de clerus in zijn kerkprovincie, sinds de latere jaren van zijn kerkelijk ambt een schaduw over zijn reputatie.

Inhoud

Studie en loopbaanBewerken

Godfried was de oudste van de zes kinderen van 'meester Danneels', onderwijzer te Kanegem. Na het middelbaar onderwijs in het Brugse Grootseminarie studeerde hij in de jaren 1951 -'54 filosofie aan het Leo XIII-seminarie te Leuven en theologie aan de Gregoriana, de grootste van de pauselijke universiteiten te Rome. Gedurende zijn studies ontving hij in zijn eigen streek de priesterwijding, in 1957. In 1959 werd hij hoogleraar aan het voormelde grootseminarie.[1] Na zijn doctoraat in Rome werd hij in 1969, in de nasleep van de splitsing van de Leuvense universiteit, docent sacramentologie te Leuven.

 
Danneels tijdens een eucharistieviering

In 1977 werd hij door paus Paulus VI benoemd tot bisschop van Antwerpen. Monseigneur De Smedt, toen al 25 jaar bisschop van Brugge en voordien hulpbisschop van kardinaal Van Roey en professor aan het grootseminarie in Mechelen, wist: "Het is namelijk zeer moeilijk diepe godsdienstige dingen in mensentaal te zeggen. Danneels, de nieuwe bisschop van Antwerpen, kan dat: die kan de diepste dogmatische ideeën in eenvoudige en heldere taal uitdrukken. Dat is de ware wijsheid." ‍ ‍[2]

In 1979 werd Danneels metropoliet van de Belgische kerkprovincie, aartsbisschop van Mechelen-Brussel en voorzitter van de Belgische Bisschoppenconferentie. Hij werd daarmee de eerste Vlaming die deze post bekleedt. In 1980 vroeg de paus hem de bijzondere synode van de Nederlandse bisschoppen voor te zitten. In 1983 werd hij kardinaal.

Danneels was van 1990 tot 1999 voorzitter van Pax Christi International.

PapabileBewerken

Toen Vaticaanwatcher John Allen ‍(en) in de National Catholic Reporter in november 2003 Danneels op zijn lijstje van papabili  geplaatst had, zetten meerdere buitenlandse media, zoals The Economist, Time, The Wall Street Journal, The Guardian en Le Monde, hem voor het volgende conclaaf eveneens op hun tiplijst ernstige pauskandidaten, voornamelijk vanwege het neutrale karakter van een klein land als België — alwaar de pers er meer nadrukkelijk van gewaagde.

Hij werd getypeerd als 'progressief'. Zijn kritiek op de gang van zaken in het Vaticaan had hem als kandidaat echter parten kunnen spelen, en ook zijn gezondheid was niet optimaal, want hij had regelmatig hartproblemen. Het gegeven dat in België praktijken als abortus en euthanasie recentelijk gelegaliseerd werden, en België, na Nederland, het tweede land ter wereld is dat het huwelijk voor partners van gelijk geslacht opengesteld heeft, was volgens verscheidene Belgische kranten ook niet in zijn voordeel, evenmin als het feit dat in vele Belgische bisdommen de voorschriften van de liturgie op een eigentijdse manier worden geïnterpreteerd.

Dat Danneels als grootkanselier van de Katholieke Universiteit Leuven en de Université Catholique de Louvain niet in staat was iets te ondernemen tegen het stamcelonderzoek dat aan deze beide universiteiten wordt gevoerd, werd binnen conservatieve vleugel van de Kerk ook gezien als een tekortkoming.

Ook het bericht van de ondertekening op 26 juni 2002 van de "Gemeenschappelijke verklaring over de gelijke behandeling van hetero- en holebiseksualiteit in het onderwijs" door het toenmalig Vlaams Secretariaat van het Katholiek Onderwijs werd door conservatieve gelovigen in Vlaanderen met huivering en ongeloof ontvangen omdat het volgens hen indruist tegen de geloofsleer van de Katholieke Kerk. De progressieve christenen in Vlaanderen steunen echter deze houding. Het VSKO werd met name door de Belgische bisschoppen belast met de coördinatie en de vertegenwoordiging van het katholiek onderwijs in Vlaanderen.

Godfried mafioso DanneelsBewerken

Conservatieve katholieke gelovigen waren na de afloop van het conclaaf en de aanstelling in april 2005 van paus Benedictus XVI geschokt door de eerder koele indruk die de aartsbisschop gaf tijdens de persconferentie die hij daags na de beëindiging van het conclaaf in Rome gaf. Anderen, zoals monseigneur André-Mutien Léonard, schreven dit liever toe aan een gewone koele en gematigde inborst van de kardinaal. In de pers werd echter algemeen aangenomen dat deze "koele indruk" overeenkwam met de algemene ontgoocheling in Vlaanderen over de keuze van een eerder conservatieve paus. Dat Kardinaal Danneels omwille van deze persconferentie de uitnodiging voor het feestmaal met de kardinalen ter ere van de nieuwe paus op 20 april 2005 afsloeg, wordt algemeen aanzien als een veelzeggend gebaar.

In 2008 verzoekt Danneels een maand voor zijn 75e verjaardag, zoals gebruikelijk, om zijn opruststelling maar Benedictus XVI vraagt hem zijn kerkelijk ambt nog een jaar langer uit te oefenen. In 2009 beweert een artikel in l'Osservatore Romano, het in Vaticaanstad gezaghebbende dagblad van de Heilige Stoel maar daarvan niet de meest officiële spreekbuis, dat Danneels met zijn progressieve beleid de "doodgraver van de Belgische kerk" is geweest.

Godfried kardinaal Danneels bleek een van de prominente figuren van de onofficiële en tot 2014 geheel onbekend gebleven zogenaamde St. Gallengroep ‍(en), die naar een moderne hervorming van de rooms-katholieke kerkgemeenschap streefde. De internationale pers hernam veelal Danneels' bewoording als St. Gallenmafia, bestaande uit hemzelf en de kardinalen Lehmann, Kasper, Martini, Murphy-O’Connor, da Cruz Policarpo, Silvestrini en Husar met als gastheer Ivo Fürer ‍(en), bisschop van St. Gallen ‍(de) van 1995 tot 2005. Volgens Danneels' geautoriseerde biografie uit 2015, op grond van een twintigtal interviews en inzage in privé-archieven door de gezamenlijke auteurs Jürgen Mettepenningen en Karim Schelkens, meende het rond 1996 ontstane onderonsje een significante impact op toekomstige pausverkiezingen te kunnen bekomen door ieders kennissenkring in te zetten.[3] Daarbij kan allerminst de door paus Johannes Paulus II (Karol Wojtyła) sinds 1981 aangestelde (oer)conservatieve prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer Jozef kardinaal Ratzinger voor ogen gestaan hebben, tevens sinds 1998 vice-deken en 2002 deken van het College van Kardinalen. Fürer ontkende dat de groep, die met het habemus papam van 2005 haar momentum verloor en na 2006 niet meer zou zijn samengekomen, achter de schermen voor het aftreden van Benedictus in 2013 had geijverd maar alvast de verkiezing van Jorge Mario Bergoglio tot paus Franciscus wordt geacht niet geheel los te hebben gestaan van de St. Gallenmafia.[3] Danneels was de tweede om door deze pas ingehuldigde paus begroet te worden.

Eerder had de pedofilieaffaire-Vangheluwe met de ostentatieve Operatie Kelkhuiszoekingen in de metropolitane kathedraal, de aartsbisschppelijke zetel en bij Danneels thuis de kardinaal sterk aangegrepen. Zijn voormelde biografen stelden : "Je kunt wellicht zeggen dat het grootste talent van Danneels, namelijk het verzoenen van wat onverzoenbaar lijkt, tijdens die crisis in 2010 niet meer werkte, en zich zelfs tegen hem gekeerd heeft. Dat heeft hem heel veel pijn gedaan. Maar hij heeft geleidelijk aan opnieuw kracht gevonden om verder te gaan. Zelf sprak hij over de pausverkiezing van Franciscus als ‘een persoonlijke verrijzeniservaring’. De nieuwe waardering voor zijn gedachtengoed in het huidige kerkelijke klimaat doet daar zeker ook goed aan."  en niet meteen in deze context : "Het is merkwaardig hoe hij, terwijl hij zo vaak in de mediabelangstelling stond, toch nog een zo belangrijk deel van zijn werk onder de radar deed. Stille diplomatie was hem dan ook op het lijf geschreven. Hij was de man van 'enerzijds-anderzijds', de nuance." ‍ ‍[4]

De hiërarchie van de Rooms-Katholieke KerkBewerken

  • Paus
  • Deken van het Heilig College van Kardinalen
  • Patriarch
  • Grootaartsbisschop
  • Metropoliet-aartsbisschop
  • Aartsbisschop
  • Bisschop
  • Abt
  • Kanunnik
  • Deken
  • Priester
  • Diaken
  • Subdiaken
  • Leek en/of Pastoraal Werker

VariaBewerken

  • In de reeks 'Ten huize van' zond Canvas op 1 juli 2007(bron?) om 20.40 uur een interview door Frieda Van Wijck uit van Kardinaal Godfried Danneels, toen met volgende beschrijving geprogrammeerd:
"Kardinaal Danneels heeft in het immense Bisschoppelijke Paleis aan de Wollemarkt in Mechelen een bescheiden studio (Het grootste deel van het Bisschoppelijke Paleis is echter kantoor). Toch probeert de kardinaal er een persoonlijke toets aan te geven met o.a. een uitgebreide collectie cd's: klassiek (vooral Bach), maar ook jazz. Zelfs Frank Sinatra kan op zijn bijval rekenen. Ook staan er beelden van zijn geliefkoosde heiligen."
De kardinaal overleed in dit appartement. Naar aanleiding hiervan vraagt de Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie persoonlijke registratie om op haar website tot en met 13 april 2019 die 'Ten huize van' (40 minuten) en uit de Canvasreeks 'Grote vragen' de gedachtewisseling Kunnen wij leven zonder God? (44 minuten, met Danneels en de geen 2 maanden voor hem gestorven filosoof Etienne Vermeersch, historica Sophie De Schaepdrijver en moleculair biologe Christine Van Broeckhoven) te (her)bekijken.
  • In juni 2010 werd Godfried Danneels uitgeroepen tot 'Mechels ereburger' door de Mechelse gemeenteraad.

GalerijBewerken

FilmlinksBewerken

Danneels, hommage 2008. Braambos
Interview Lucette Verboven –‍  1u12'
Etienne Vermeersch, Godfried Danneels,
Siegfried Bracke 2010 –‍  1' ‍58' ‍'
Danneels, Vangheluwe, De Standaard
Journaal 28 aug. 2010 op Eén –‍  5' ‍34' ‍'


Danneels' latere biograaf stopt nov. 2010
als woordvoerder van de opvolger –‍  2' ‍57' ‍'
2012 –‍  Cardinal Danneels
with Gavin D'Costa part 1 –‍  12' ‍24' ‍'
2012 –‍  Cardinal Danneels
with Gavin D'Costa part 2 –‍  12' ‍24' ‍'


2015 –‍  Danneels na consistorie
bezorgd, niet ongerust –‍  2' ‍39' ‍'
2015 –‍  Danneels 'Zat in soort maffiaclub'
VTM Nieuws –‍  1' ‍49' ‍'


2017 –‍  Les 60 ans de sacerdoce
du cardinal Danneels
–‍  2' ‍48' ‍'
2019-03-14 –‍   Cardinal Godfried Danneels
Has Died, 1P5 Staff Special
–‍  14' ‍52' ‍'
2019-03-14 –‍  Card. Godfried Danneels
dies at 85, Rome Reports
–‍  1' ‍17' ‍'


LiteratuurBewerken

  • Mettepenningen, Jürgen; Schelkens, Karim. Godfried Danneels – Biografie. Polis, Antwerpen (2015)

BronnenBewerken

  1. (en) Cardinal Danneels with Gavin D'Costa part 1, @ ‍0' ‍42' ‍' (YouTube). Clifton Diocese (2012). Nagezien 2019-03-19.
  2. Florquin, Joos. Mgr. E. De Smedt uitgezonden 16 december 1977 (Pdf). Ten huize van... (postuum uitgegeven) deel 15 p. 322. Davidsfonds, Leuven (1979); online: Dbnl (2008).
  3. 3,0 3,1 (en) Cummings McLean, Dorothy. Cormac Cardinal Murphy-O’Connor– Cardinal believed to have led the effort to elect Pope Francis dies. LifeSite (2017-09-01). Nagezien 2019-03-15.
  4. 'Godfried Danneels', biografie van een kardinaal-diplomaat. Campuskrant. Katholieke Universiteit van Leuven (2015-09-22). Nagezien 2019-03-15.

VoetnotenBewerken